Nieuws

08 MRT

Toekomst religieus erfgoed: gemeenten stellen kerkenvisies op

​Lokale overheden gaan vanaf dit jaar een gemeentelijke ‘kerkenvisie’ ontwikkelen met het oog op het behoud van religieus erfgoed. Daartoe gaan gemeenten in gesprek met alle betrokken partijen, waaronder de parochies als eigenaar.

De ‘kerkenvisie’ is een initiatief van de rijksoverheid. Die heeft onlangs middelen beschikbaar gesteld waarmee gemeenten in Nederland een gemeentelijke ‘kerkenvisie’ kunnen ontwikkelen. In de kerkenvisie wordt geïnventariseerd welke religieuze gebouwen in de gemeente leegstaan of op korte termijn leeg komen te staan.

Behoud religieus erfgoed
Daarna worden van elk gebouw de cultuurhistorische waarde, de onderhoudsstaat, de financiële situatie en de toekomstverwachting in kaart gebracht. Vervolgens wordt daar het bestemmingsplan naast gelegd en wordt bezien wat mogelijkheden zijn voor een nieuwe bestemming van het religieus gebouw. Het doel van de kerkenvisie is het behoud van religieus erfgoed.

“De kerkenvisie is een instrument om als eigenaar van de kerkgebouwen in goed overleg met de lokale overheid te zoeken naar kansen en mogelijkheden voor het gebouw”, aldus Freek van Genugten, beleidsmedewerker van het bisdom en aanspreekpunt voor de kerkenvisies.

Eigen verantwoordelijkheid
De rijksoverheid informeert gemeenten in Nederland via provinciale bijeenkomsten over het opstellen van de kerkenvisies. Het bisdom van ’s-Hertogenbosch neemt deel aan die provinciale bijeenkomsten om de eigen rol van parochiebesturen als eigenaren van de kerkgebouwen en de eigen verantwoordelijkheid van bisschop en bisdom toe te lichten.

De bijeenkomst voor de provincie Gelderland is op 23 januari gehouden in Velp. Op 21 februari vond de bijeenkomst plaats voor de provincie Noord-Brabant in Abdijhof Mariënkroon in Nieuwkuijk. In deze laatste provincie trekt het bisdom samen op met het bisdom Breda. De twee bisdommen hebben voor gemeentebesturen een informatiepakket opgesteld met onder meer basale informatie over de eigen status en functie van een rooms-katholiek kerkgebouw en over de rol en verantwoordelijkheid van parochiebesturen en bisdommen bij het ontwikkelen van gebouwenbeleid.

Dialoog
Frank Strolenberg is programmaleider Toekomst Religieus Erfgoed bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE). Tijdens de provinciale bijeenkomst in Nieuwkuijk legde hij uit dat een kerkenvisie wordt opgesteld onder regie van de lokale overheid en vanuit de dialoog van alle betrokken partijen, waaronder kerkbesturen als eigenaren.

Anno 2018 zijn er landelijk ongeveer 6.000 kerkgebouwen, vertelde Strolenberg. Daarvan zijn er 2.350 rijksmonument. Het CIO-K heeft aangegeven dat van deze 6.000 kerkgebouwen in de toekomst waarschijnlijk 1.800 tot 4.800 gebouwen hun religieuze functie zullen verliezen. Dat betekent dat 1.200 tot 4.200 kerkgebouwen hun religieuze functie zullen behouden.

Verwijzing naar God
Bisschop De Korte sprak in Nieuwkuijk mede namens de Bredase bisschop Liesen over het belang van kerkgebouwen voor de parochie en voor de samenleving. Hij reikte drie trefwoorden aan: presentie, continuïteit en maatwerk. Een kerkgebouw verwijst naar God en getuigt van de presentie van God in ons leven en de presentie van de parochie in de samenleving. Een kerkgebouw is nodig voor de continuïteit van het geloofsleven. Denken over de toekomst van een kerkgebouw vraagt maatwerk, moet passen bij de lokale mogelijkheden en moet passen binnen het raamwerk van de kerkelijke regels.

De bisschop van ’s-Hertogenbosch gaf aan dat de economische waarde van de kerkgebouwen kapitaal is van de parochies voor hun toekomst. Een kerkgebouw mag niet onder de economisch minimale waarde worden verkocht. Een parochie gaat bij verkoop niet voor de maximale opbrengst, zei de bisschop, maar voor de optimale, waarbij een herbestemming wordt gerealiseerd die voor zoveel mogelijk partijen gunstig is en die recht doet aan meerdere belangen.

Nationale kerkenaanpak
De kerkenvisie is onderdeel van de ‘nationale kerkenaanpak’, die op 10 november 2018 werd ondertekend tijdens een bijeenkomst in de Stevenskerk in Nijmegen. Daarbij was ook het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap aangesloten.

Vanuit het CIO ondertekende John Bakker, voorzitter van het CIO-K, als vertegenwoordiger van de kerkeigenaren. In het CIO werken 33 kerkgenootschappen samen bij het contact met de overheid. Het CIO-K is het deel van het CIO dat over de kerkgebouwen spreekt.

Informatieavonden
Het bisdom van ’s-Hertogenbosch organiseert op 13 en 14 maart 2019 informatieavonden voor parochiebestuurders over het overheidstraject van de kerkenvisie en wat dit betekent voor parochiële gebouwenplannen.

Freek van Genugten: "Deze avonden zijn bij uitstek gelegenheden voor kerkbestuursleden om zich te laten bijpraten over de kerkenvisie in het bijzonder en de toekomst van het kerkgebouw in het algemeen. Leden van de bisdomstaf zijn aanwezig om vragen te beantwoorden."

De kerkenvisie ziet Van Genugten als een extra aansporing om als Kerk voortdurend kritisch en creatief te kijken naar het eigen gebouwenbeleid. “De toekomst van de kerkgebouwen is immers één van de grootste materiële opgaven voor de parochies en het bisdom in de komende jaren.”

De informatiemap van de bisdommen Breda en ‘s-Hertogenbosch:

Een gezamenlijk bisdommagazine over de religieuze betekenis van het kerkgebouw

Een notitie over de eigen taak en verantwoordelijkheid van parochiebestuur en bisdom bij het beheer van kerkgebouwen

◾Een overzicht van kerkgebouwen en parochies in de provincie

De brief aan de politieke partijen voor de Provinciale Statenverkiezingen in Noord-Brabant, die de bisschoppen van Breda en ’s-Hertogenbosch samen met de PKN in Noord-Brabant en het Monumentenhuis Brabant stuurden. De brief vraagt aandacht voor het religieus erfgoed en de eigen rol van de eigenaren van de kerkgebouwen

 

08-03-2019