Nieuws

07 DEC

'Religieus erfgoed gaat ons allen aan'

Het beheer van religieus erfgoed is niet alleen een zaak van kerken, maar gaat ons allen aan. Dat zei Theo Bovens, Commissaris van de Koning (gouverneur) in de provincie Limburg, op vrijdag 1 december in een lezing in de Sint-Janskathedraal. “Het kan niet zo zijn dat we een steeds kleiner wordende groep opzadelen met de lasten voor iets wat een veel grotere groep waardevol vindt.”

Op het hoogkoor van de kathedraal kwamen een tachtigtal vertegenwoordigers van het openbaar bestuur en kerkbesturen samen op uitnodiging van bisschop Gerard de Korte. Dat de bijeenkomst ondanks de kou in de Sint-Jan plaatsvond had alles te maken met het onderwerp ‘religieus erfgoed’ waarover van gedachten werd gewisseld.

Tabernakel
‘Lege kerken bestaan niet’, zei gouverneur Bovens onder verwijzing naar de titel van zijn lezing. “In katholieke zin is een kerk waar een tabernakel met het Allerheiligste aanwezig is, bewoond. Die kerk staat niet leeg. Ik besef terdege dat deze manier van kijken naar sporadisch gebruikte kerkgebouwen in deze tijd geen usance meer is.” Bij een kerksluiting verdwijnt ook de presentie van Onze Lieve Heer, aldus Bovens. “De natuurlijke plek om te bidden, om zich tot Hem met een hoofdletter te wenden.”

Dat kerkgebouwen eigendom zijn van parochies en protestantse gemeenten betekent volgens de Limburgse Commissaris niet dat zij alleen de verantwoordelijkheid ervoor dragen. “Er is ook in Limburg een tijd geweest dat overheidsbestuurders vanuit een soort krampachtig denken in principes als ‘scheiding kerk en staat’ terughoudend en soms zelfs wantrouwend stonden tegenover initiatieven om iets met de kerken te doen, te ondernemen. Die tijd is eigenlijk wel voorbij.”

Bondgenootschappen
In vele maatschappelijke vraagstukken vraagt de overheid actieve betrokkenheid van burgers. Bovens: “Meer dan 65 procent van het vrijwilligerswerk is kerkelijk gerelateerd dan wel geïnspireerd, of wordt door gelovige mensen uitgevoerd. Dat besef maakt dat de overheid toenadering tot kerken zoekt, bondgenootschappen aangaat.”

De overheid kan wat Bovens betreft de aandacht niet eenzijdig richten op de maatschappelijke inzet vanuit de kerken. “De overheid moet beseffen dat het bij de kerk geen zaak is van: we vinden jullie diaconale kant leuk, maar het liturgische werk hoeft voor ons niet. Als we de moskee bij de islam een belangrijke plek vinden voor sociale cohesie, en allerlei programma’s met imams en moskeebesturen kunnen opzetten, is er niks mis met het steunen van kerkgenootschappen.”

Rembrandt
Religieus erfgoed is een gedeelde verantwoordelijkheid, onderstreepte Bovens. “Het kan niet zo zijn dat we een steeds kleiner wordende groep opzadelen met de lasten voor iets wat een veel grotere groep waardevol vindt. Als de Nederlandse samenleving het waardevol vindt om 80 miljoen uit te geven om 1 van de 2 schilderijen van Rembrandt in Parijs te kopen, Martin of Oopjen, is het geenszins overdreven diezelfde samenleving te vragen aan de restauratie van deze Sint-Jan bij te dragen.”

Monumentale kerken zijn in het nieuwe regeerakkoord expliciet genoemd als gebouwen waarvoor extra geld beschikbaar komt. Maar het Rijk verwacht ook steeds co-financiering van provincie of gemeente. Bovens: “Maar juist provinciaal of lokaal kan er extra aandacht voor kerkgebouwen zijn uit waardering voor de huidige functie, uit waardering voor het bestaan en het werk van het kerkgenootschap, maar ook vanwege de mogelijkheid andere functies te combineren, dan wel bij onttrekking aan de eredienst: andere functies mogelijk te maken.”

Vermogen
In een co-referaat benadrukte ook bisschop Gerard de Korte dat de katholieke kerkgebouwen een symbool zijn van katholieke presentie. “Ieder kerkgebouw is een huis van gebed, van Woord en sacrament. Daarnaast zijn onze kerkgebouwen ook belangrijk cultuurhistorisch erfgoed.” Het schrijven van zwarte cijfers is uitgangspunt van het gebouwenbeleid. Dat beleid wordt bepaald in samenspraak tussen parochie en bisdom, zei de bisschop onder verwijzing naar zijn beleidsplan Samen bouwen in vertrouwen.

“De Kerk van de toekomst leeft van Gods Geest, maar ook een gezond financieel fundament is nodig”, aldus de bisschop. Het bisdom streeft bij verkoop van kerkgebouwen niet eenzijdig naar een maximale verkoopopbrengst Het heeft een ‘optimale opbrengst’ voor ogen die ook rekening houd met andere relevante, immateriële, factoren, zo benadrukte de bisschop. Wel dient minimale de economische opbrengst te worden gerealiseerd. “We moeten immers ook nuchter constateren dat kerkgebouwen een onderdeel vormen van het vermogen van de parochie en daarmee van de weerstandsbuffer van de geloofsgemeenschap.”

Aansluitend op de inleidingen volgde een levendig debat tussen de aanwezigen waarin de omgang met religieus erfgoed van verschillende kanten werd belicht. Uit de reacties na afloop op de drukbezochte receptie op het Sint-Janscentrum bleek dat de bijeenkomst in een behoefte had voorzien en een aansporing vormde om als Kerk en overheid in gesprek te blijven over de toekomst van ons religieuze erfgoed.

Klik hier voor de volledige tekst van de lezing van gouverneur Bovens

 

07-12-2017