Nieuws

01 APR

Nieuwe behoefte aan gemeenschap

Woensdag 29 maart stond Ad Verbrugge op het programma in Geldrop. Ongeveer 150 mensen luisterden naar de filosoof van de Vrije Universiteit Amsterdam. Kern van zijn betoog: de bevrijding van het individu is verworden tot een destructief proces en er is behoefte aan nieuwe gemeenschap.

De jonge filosoof (geboortjeaar 1967) startte de avond met een anekdote. In een discussie een week eerder gaf degene die het atheïstische standpunt moest verkondigen aan zich in de verdrukking te voelen. “Nog steeds het atheïstische standpunt te verkondigen, terwijl de samenleving steeds religieuzer wordt, verzuchtte hij. Tien jaar geleden zou juist het atheïsme de boventoon hebben gevoerd en zouden ze ergens een oude pater hebben opgescharreld om het religieuze standpunt te verdedigen.”

Radicale volksaard
“Nederland behoorde in de jaren ’60 nog tot de gebieden met de meest kerkgetrouwe mensen. Nu horen we tot de gebieden waar het kerkbezoek het laagste is.” Verbrugge signaleerde een soort radicaliteit in de Nederlandse volksaard. “We zijn niet altijd zo gemoedelijk. Vroeger hadden we de vele missionarissen die vanuit Nederland de wereld introkken. Nu hebben we een Nederlandse abortusboot die de internationale wateren intrekt.” Verbrugge denkt dat het wel eens uitingsvormen van een en dezelfde volksaard kunnen zijn: “Een deel van het fanatisme waarmee we religie hebben verlaten heeft te maken met deze radicaliteit.” Even radicaal lijkt in Nederland de bevrijding van de mens uit knellende verbanden en instituties ter hand te zijn genomen sinds de jaren ’60. “Nog steeds kunnen dingen worden afgebroken die in de weg staan van de individuele vrijheid: abortus, euthanasie.”

Impulsen
Maar: “Uiteindelijk is de bevrijding van het individu een destructieve oplossing gebleken,” vindt Verbrugge. Te ver doorgevoerd wordt het individu op zichzelf teruggeworpen. “Luister naar je gevoel,” werd het devies. “Het gevoel of de emotie als bron van authenticiteit.” Maar niet elk gevoel is authentiek. “De junk die toegeeft aan zijn gevoel is niet vrij, maar verslaafd.” Wat is de vrijheid van het navolgen van je impulsen, de ene na de andere? Verbrugge: “En wat is de vrijheid van een jongen van negen in Rotterdam, die meedoet aan een groepsverkrachting in een kelderbox?”

Gemeenschap
Toch lijkt er wel het een en ander te veranderen. De filosoof: “Jongeren van nu kennen niet meer de euforie van de bevrijding van alles wat de individuele vrijheid in de weg staat, zoals oudere generaties.” Bovendien: wat komt er voor de leegte die daardoor ontstaat in de plaats? Verbrugge geeft een antwoord door het individu en zijn of haar vrijheid te plaatsen binnen een gemeenschap. Daarbinnen moeten mensen hun eigen individuele vrijheid zien te overwinnen: “Anders krijg je mensen die als atomen tegen elkaar aan botsen. Je kunt alleen maar vrij zijn als individu binnen een gemeenschap die die vrijheid erkent.” Een voorbeeld: “’s Avonds niet meer de straat op durven, is leven vanuit de angst dat er geen gemeenschap is, die die vrijheid van jou om dat veilig te doen respecteert.”

Nieuwe vormen
Naar welke vorm religie in de huidige tijd toe zal groeien, is nog niet duidelijk. Verbrugge denkt dat de evangelische kerken best eens een goede vorm te pakken zouden kunnen hebben. “Daar wordt vanuit de emotiecultuur gezocht naar een religieuze vorm waar mensen broederschap in ervaren.” Ze appeleren, heel modern, aan het gevoel van mensen en creëren ook gemeenschap.

Daphne van Roosendaal
01-04-2006