Nieuws

05 MRT

De huizen van Parade 10 en 11

Het dubbelpand aan de Parade 10 en 11 in Den Bosch dient sinds 1864 als woning van de Bisschop van ’s-Hertogenbosch en als kantoorruimte voor diensten van het Bisdom. Op deze grond stond in de late middeleeuwen een huis dat in 1515 eigendom werd van een kardinaal. Zijn naam was Willem van Enckevoirt. Hij kwam uit Mierlo en was aartsdiaken van Kempenland, deken van het St.-Janskapittel van 1521 tot 1527, en raadsman van de enige Nederlandse paus: Adrianus VI.


De middeleeuwse huizen op deze plaats stonden aan de Peperstraat. In een acte van 1740 is sprake van "eene huysinge met Koetshuys, stallinge en hof, staande en gelegen in de Peperstraat tegenover den Bagijnhof, vanouds genaamt de Stooterspoort, met de keuken, stal en koetshuys uytkomende in de Lange Putstraat". Dat ze nu aan de Parade staan, is het gevolg van een naamswijziging in 1967, toen de straatnaam Parade werd ingevoerd. Zodoende verhuisde de toenmalige bisschop, mgr. Bluyssen, zonder een stap te verzetten of een doos in te pakken van Peperstraat 19 naar Parade 10

 

 

 

 

 

 

.

 

 

 

 

 

 

De oorspronkelijke panden werden in 1765 (Parade 11) en 1767 (Parade 10) eigendom van een rijke weduwe Samuele Theophile Smits-van Voorburgh, die getrouwd was geweest met Leonard Jan Smits, president-schepen van ‘s-Hertogenbosch. De weduwe Smits liet beide panden afbreken en bouwde in 1769 (het staat in de gevel) het herenhuis met barokke gevel, dat nu Parade 11 is en in 1776 het in dezelfde trant opgetrokken huis Parade 10. Dit kwam pas gereed na haar overlijden in 1775.

Parade 11 - het bisdomkantoorBeide huizen bleven in particulier bezit tot 1827, toen zij door de Staat werden aangekocht om te dienen als bisschoppelijk paleis. Die combinatie klinkt vreemd, maar was het niet: het nooit uitgevoerde concordaat van 1827 voorzag in bisschopszetels in Amsterdam en 's-Hertogenbosch en de Staat zou onder andere zorgen voor de huisvesting van de bisschoppen.
Door protestants verzet en door de afscheiding van België in 1830 kwam er van dat concordaat niets terecht en zo waren beide huizen van 1830 tot 1833 kazerne en van 1833 tot 1839 militair hospitaal. Pas daarna werden beide huizen gesplitst: Parade 10 werd een openbare lagere school, eigendom van de stad. Op 14 maart 1864 kocht aartsbisschop Zwijsen het pand voor bijna 19.000 gulden (wel harde en gouden Hollandse guldens) als zijn woning. Hij ging er op 7 november 1864 wonen.

Het huidige pand Parade 11 bleef rijkseigendom. In de 19e eeuw zaten er wel eens ambtenaren van het gouvernement in en later zetelden er lange jaren het kadaster en het hypotheekkantoor. Toen dat in 1932 naar Eindhoven ging, kocht mgr. Diepen het pand (in 1933). Hij installeerde beneden het Bisschoppelijk Museum en boven de afdelingen van het toen sterk in opkomst zijnde jeugdwerk, wat later de Katholieke Actie werd. Als directeur daarvan zette de latere bisschop Bekkers er al heel wat stappen.

Een detail: de eerste bisschoppen woonden juist aan de andere kant van de kathedraal in het huidige Jeroen Boschhuis. Het wapen van bisschop Zoesius is daar nog te zien. In 1920 bood minister van financiën, mr. S. de Vries, mgr. Diepen opnieuw dit pand opnieuw aan, nadat het leeg was gekomen na de verhuizing van het Gerechtshof naar de Spinhuiswal. Mgr. Diepen weigerde en toen werd het gebouw voor vele jaren het tehuis van het St. Jans- en Marialyceum.

KapittelzaalDe kapittelzaal in het kantoordeel van Parade 11 is zonder meer een van de fraaiste ruimtes in dit pand. Aan de wand prijken de schilderijen van de bisschoppen van 's-Hertogenbosch. Het kathedraal kapittel komt hier tot op de dag van vandaag bijeen.

05-03-2005